Αρχαίο ελληνικό θέατρο
Αρχαίο ελληνικό θέατρο
Ιστορία του αρχαίου ελληνικού θεάτρου
Η έννοια θέατρο αποδίδεται ως την τέχνη της παράδοσης επί σκηνής μιας υπόθεσης δραματοποιημένης δηλαδή την απόδοση ιστοριών μπροστά σε κοινό, με την χρήση του λόγου, της ποίησης αλλά και της μουσικής. Το αρχαίο Ελληνικό θέατρο, θεσμός της αρχαιοελληνικής πόλης κράτους αναπτύχθηκε στα τέλη της αρχαϊκής περιόδου (750 π.χ.-480π.χ.) και τελειοποιήθηκε κατά την κλασική περίοδο (480π.χ.-323π.Χ.). Η γέννησή που οφείλεται στις αγροτικές γιορτές προς τιμήν του θεού Διονύσιου, καθώς οι άνθρωποι συνήθιζαν να διοργανώνουν γιορτές γι’ αυτόν, αλλά και διθυράμβους. Ο διθύραμβος τραγουδιόνταν γύρω, απ’ τον βωμό του θεού του κρασιού. Όμως με τον καιρό, η μορφή του άλλαξε και αναφερόταν σε ιστορίες ηρώων και ημίθεων.
Από νωρίς, το αρχαίο ελληνικό θέατρο αποτελούσε πολύ σημαντική πηγή για την κοινωνική ζωή. Εύποροι πολίτες κάλυπταν τις δαπάνες του θεάτρου και το κράτος τους έδινε τον τίτλο «του χορηγού». Επομένως, το θέατρο ήταν δωρεάν για όλους τους πολίτες. Θεατρικές παραστάσεις, μόνο άντρες έπαιρναν μέρος, οι οποίοι φορούσαν μάσκες τις οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις άλλαζαν προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες της παράστασης. Επιπλέον, φορούσαν κάποια ειδικά παπούτσια με χοντρά, ψηλά πέλματα, «τους κοθόρνους» οι οποίοι τους βοήθησαν να φαίνονται πιο επιβλητικοί!
Τα πρώτα θέατρα της Ελλάδας χτίζονταν κοντά σε ναούς. Βέβαια οι πολίτες είχαν ενσυναίσθηση της θρησκευτικής σημασίας του έργου, καθώς και με το πέρασμα του χρόνου, έμαθαν να το θεωρούν τα δρώμενα ως τέχνη και ψυχαγωγία και όχι ως ένα θρησκευτικό έργο.
Γενικά, το κτήριο του θεάτρου ήταν πάντοτε υπαίθριο και αρμονικά ενταγμένο στο γύρω τοπίο. Αρκετά θέατρα είχαν κατασκευαστεί με τρόπο που να χρησιμοποιεί φυσικά κοιλώματα λόφων. Βέβαια σε πολλά από αυτά υπήρξε τεχνητή διαμόρφωση του εδάφους και πολλές κατασκευαστικές προσθήκες.
Ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα της κατασκευής ενός θεάτρου είναι ο οπτικός και ακουστικός τομέας. Η ακουστική των θεάτρων θεωρείται σχεδόν μυστήριο επίτευγμα. Τα θέατρα σχεδιάζονταν με τέτοιο τρόπο ώστε όλοι οι θεατές να μπορούσαν και να βλέπουν και να ακούν με μεγάλη άνεση τους ηθοποιούς και τον χορό.
Αρχαία θέατρα
Τα μέρη του αρχαίου θεάτρου
Τα πρώτα ελληνικά θέατρα συνδέονται με τη λατρεία του Διονύσου.
Τρία ήταν τα βασικά μέρη του αρχαίου θεάτρου:
α) Το κυρίως θέατρον ή κοίλον
β) Η ορχήστρα
γ) Η σκηνή
Εικόνα 3: Τα μέρη του αρχαίου ελληνικού θεάτρου
Εικόνα 4: Αρχαίο ελληνικό θέατρο από τη Χάρτα του Ρήγα
Το κοίλον
Ήταν το μέρος που προοριζόταν για τους θεατές.
Περιλαμβάνει τα καθίσματα (εδώλια) των θεατών τα οποία είναι κτισμένα αμφιθεατρικά και ακολουθούν συνήθως την πλαγιά του λόφου. Το κοίλον χωριζόταν σε δύο ή τρεις ζώνες, για να διευκολύνεται η κυκλοφορία των θεατών, από ένα ή δύο πλατειούς οριζόντιους διαδρόμους (διαζώματα) Τις σειρές των εδωλίων διέκοπταν κάθετα προς την ορχήστρα σκάλες (κλίμακες) από τις οποίες οι θεατές ανέβαιναν στις ψηλότερες θέσεις. Τα τμήματα των εδωλίων ανάμεσα στις κλίμακες ονομάζονταν κερκίδες.
Η ορχήστρα
Ήταν ο κυκλικός ή ημικυκλικός χώρος, όπου δρούσε ο χορός.
Βρισκόταν ανάμεσα στο κοίλο και τη σκηνή. Οι ηθοποιοί (υποκριτές) χωρίστηκαν από τον χορό και έπαιζαν σε υπερυψωμένο δάπεδο, την σκηνή. Η είσοδος του χορού στην ορχήστρα γινόταν από δύο πλευρικές διόδους, τις παρόδους. Στο κέντρο της ορχήστρας βρισκόταν ο βωμός του Διονύσου, η θυμέλη. Πίσω από τη θυμέλη έπαιρναν θέση ο αυλητής και ο υποβολέας.
Η σκηνή
Ήταν ο χώρος των υποκριτών.
Η σκηνή βρισκόταν πίσω από την ορχήστρα. Ήταν ένα απλό μακρόστενο οικοδόμημα, που παρέμεινε ξύλινο μέχρι τα τέλη του 4ου π.Χ. αι. Προοριζόταν, στην αρχή τουλάχιστον, για να φυλάγουν οι υποκριτές τα σκεύη και τα υλικά τους.
Κατά μήκος του τοίχου της σκηνής, προς το μέρος των θεατών, κατασκευάστηκε ένα ξύλινο και αργότερα πέτρινο ή μαρμάρινο υπερυψωμένο δάπεδο, πάνω στο οποίο έπαιζαν οι ηθοποιοί. Ο χώρος αυτός ονομάστηκε λογεῖο.
Ο τοίχος της σκηνής πίσω από το λογείο απεικόνιζε συνήθως πρόσοψη ναού ή ανακτόρου με δύο ορόφους. Είχε μία ή τρεις θύρες, από τις οποίες έβγαιναν στην ορχήστρα τα πρόσωπα του δράματος που βρίσκονταν στα ανάκτορα. Τα πρόσωπα που έρχονταν απέξω και όχι από τα ανάκτορα, έμπαιναν από τις δύο παρόδους. Επικράτησε η εξής συνήθεια: οι ερχόμενοι από την πόλη ή το λιμάνι έμπαιναν στη σκηνή από τη δεξιά, σε σχέση με τον θεατή, πάροδο, ενώ όσοι έφταναν από τους αγρούς από την αριστερή.
Μηχανισμοί του αρχαίου θεάτρου
Οι κυριότερες από τις μηχανές που χρησιμοποιούνταν στο αρχαίο θέατρο ήταν:
Μηχανή αιώρημα: είδος γερανού με καλάθι που χρησίμευε για να παρουσιάσουν θεούς η ημίθεους. Από τη χρήση αυτού του μηχανισμού προέκυψε και η φράση «από μηχανής θεός».
Θεολογείο: είδος εξώστη στη στέγη της σκηνής από όπου μιλούσαν οι θεοί η ημίθεοι
Φρυκτώριον: πύργος που έδινε αγγελίες με φωτιά.
Εκκύκλημα: φορείο όπου τοποθετούσαν ομοιώματα νεκρών, καθώς σπάνια έβλεπαν οι θεατές φόνο η αυτοκτονία
Αναπίεσμα: είδος καταπακτών που χρησίμευαν στην άμεση εμφάνιση και απομάκρυνση προσώπων η αντικειμένων.
Περίακτοι: δυο ξύλινοι πρισματικοί στύλοι με πίνακες στερεωμένους πάνω τους, που γύριζαν όταν χρειαζόταν τη σκηνογραφία.
Κεραυνοσκοπείον: είδος περίακτου που διέθετε πλευρές με σχεδία κεραυνών, είτε μια γυαλιστερή επιφάνεια πάνω στην όποια αντανακλούσε το φως του ήλιου. Χρησίμευε για την παρουσίαση έντονων φυσικών φαινομένων.
Βροντείο: μεταλλικό δοχείο με χαλίκια που χρησίμευε για να μιμηθούν τη βροντή
Χαιρώνειες κλίμακες: είδος καταπακτής που επέτρεπε την άνοδο στη σκηνή των νεκρών, όταν το απαιτούσε το σενάριο.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου